Dwadzieścia lat temu, od 6 lutego do 5 kwietnia 1989 roku, trwały rozmowy Okrągłego Stołu, ktόre zapoczątkowały transformację ustrojową Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Brali w nich udział przedstawiciele władz PRL, opozycji i Kościoła.  Rozmowy poprzedziła cała seria wydarzeń, ktόrych kalendarium przedstawiamy poniżej.

Rok 1988

26 kwietnia – Wybuch strajku w Hucie im. Lenina

29 kwietnia – początek strajku w Hucie Stalowa Wola

2 maja – strajk w Stoczni Gdańskiej im. Lenina

3 maja – Sekretarz KC PZPR Józef Czyrek informuje doradcę Krajowej Komisji Wykonawczej NSZZ Solidarność o zgodzie Jaruzelskiego na rozpoczęcie rozmów z Wałęsą

Jerzy Urban – „To co się dzieje, nie jest powtórką roku 1980. Jedno jest tylko podobne … Strajki usiłują wywołać i sterować nimi ci sami ludzie, którzy zdruzgotali gospodarkę strajkami w 1981 roku. Zachodnie państwa bezpośrednio lub pośrednimi drogami opłacają ich dostatnie życie w Polsce i sterują ich działaniami.”

5 maja – o 2 w nocy pododdziały ZOMO wchodzą na teren Kombinatu Metalurgicznego w Nowej Hucie i siłą zmuszają robotników do przerwania strajku.

13 czerwca – w referacie na VII Plenum KC PZPR Jaruzelski używa po raz pierwszy sformułowania „okrągły stół”.

Wojciech Jaruzelski – „Procesu demokratyzacji nie traktujemy jako mody, która przemija. Zrobiliśmy już wiele i pójdziemy dalej, ale dwóch granic nie przekroczymy: nie pójdziemy na pluralizm związkowy i nie pójdziemy na tworzenie partii opozycyjnych.”

15 sierpnia – wybucha strajk w kopalni ” Manifest Lipcowy”. Następnego dnia strajkuje już dziesięć kopalń.

Komitet Obrony Kraju podejmuje decyzję o rozpoczęciu przygotowań do wprowadzenia stanu wyjątkowego. Pełną gotowość milicja i wojsko osiągnąć mają   …  31 października.

22 sierpnia – rozpoczyna się strajk w Stoczni Gdańskiej, Porcie Północnym , Zakładach Cegielskiego, Hucie Stalowa Wola i innych zakładach na terenie siedmiu województw

26 sierpnia – Kiszczak składa oświadczenie zawierające propozycję : „ odbycia w możliwie najszybszym czasie spotkania z przedstawicielami różnych środowisk społecznych i pracowniczych. Mogłyby one przybrać formę okrągłego stołu”.

Wojciech Jaruzelski – posiedzenie Sekretariatu KC PZPR -  „ Na przykład tutaj w swoim czasie mówił towarzysz Rakowski, bardzo mi to odpowiada, że jeśli jakaś nam uczelnia zastrajkuje, zamykać uczelnie. Do widzenia. Przerywać, do widzenia. Koniec. Nie ma zajęć. A muszą potem i tak nadrobić. Ale to z miejsca. Nie żeby tam pertraktacje z tym Białkowskim ( rektor UW) czy innym . Nie. Koniec.

   W sprawach zakładowych trzeba będzie szybko opanowywać bramy. Trzeba opracować jakąś taką, tutaj do generała Kiszczaka się zwracam. Kwestia bram W środku niech sobie strajkują. Bramy to jest miejsce państwowe.”

25 października – TVP pokazało krótki materiał filmowy z ustawiania w pałacyku w Jabłonnie stołu na 50 osób wykonanego przez  Wytwórnię Mebli Artystycznych w Henrykowie.

Wojciech Jaruzelski – posiedzenie Sekretariatu KC PZPR -  „ Co do narady aktywu robotniczego. To powinni być młodzi ludzie, jak najwięcej młodych związkowców. Przygotujcie ich, spreparujcie ich, niech oni staną i krzyczą – „ nie pozwolimy, żeby Solidarność, mamy nawet żal, że tam się rozmawia z Wałęsą”. My będziemy się bronić, że jednak trzeba rozmawiać i takie tam…”

31 października – Rząd ogłasza decyzję o postawieniu Stoczni Gdańskiej w stan likwidacji. Zawieszone zostają rozmowy w sprawie okrągłego stołu.

Mieczysław Rakowski w rozmowie z ambasadorem NRD w Warszawie – „ Najważniejsze rozstrzygnięcie tego tygodnia to zamknięcie Stoczni Lenina. Towarzysz Jaruzelski i kierownictwo partii wyrazili zgodę. Po raz pierwszy od lat rząd pokazał znowu, że sprawuje władzę. Okrągły stół najprawdopodobniej nie dojdzie do skutku w najbliższym czasie. Ponowna legalizacja Solidarności nie wchodzi w rachubę. Moim celem życiowym jest zniszczenie Solidarności.”

29 listopada – rozmontowano ustawiony w Jabłonnej okrągły stół i odesłano go do zakładu w Henrykowie.

30 listopada – TVP emituje na żywo debatę Wałęsy z Miodowiczem ( szef OPZZ)

Wojciech Jaruzelski – posiedzenie Sekretariatu KC PZPR -  „ Sprawa sprowadza się ciągle do Solidarności. I dlatego, jeśli już mówimy o tej rozmowie nieszczęsnej, to ona jednak wyrządziła pod tym względem wielkie szkody.

   Myśmy powinni zapytać członków partii – a jak oni widzą „ okrągły stół”. Chodzi o to, ażeby to, czego nie mogliśmy zrobić na początku, wychodząc z tym, w trybie wiadomo jakim, żeby teraz może… Czy to przekazać teleksem w postaci jakichś pytań, które by skłaniały do potwierdzenia naszej linii? A jednocześnie, żeby stamtąd też przyszło: „ wykluczamy Solidarność”. Na pewno w 90 procentach z partii taka odpowiedź przyjdzie. I wtedy my możemy powiedzieć, że działamy na zasadzie pełnomocnictwa już nie tylko KC, ale cała partia się wypowiedziała.”

Adam Michnik  - spotkanie założycielskie Komitetu Obywatelskiego – „ Nie wolno wyczekiwać na stan kompletnej niemożności i bezwładu władz PRL. Przestrzegam przed tymi, którzy swe nadzieje wiążą z taką perspektywą. Należy dążyć do uzyskania modus vivendi z aparatem partyjnym. Jeśli istnieje tylko 5 procent szans, iż z tego aparatu zrodzi się myśl patriotyczna – na te 5 procent bez wahania należy postawić.”

 Rok 1989

20 stycznia – trwają rozmowy „ zespołu roboczego” . Ustalono, że posiedzenie Okrągłego Stołu może się odbyć 6 lutego. Mazowiecki poprosił: „ by podczas posiłków nie podawano alkoholu, by nie wyglądało to na fraternizację.”

30 stycznia – W Białymstoku znaleziono zwłoki 31 letniego księdza Stanisława Suchowolca

1 lutego – Wojciech Jaruzelski – „ Powodzenie „ okrągłego stołu” nie jest przesądzone. Odpowiedzialność za jego niepowodzenie nie powinna jednak spaść na nas.  Gra toczy się o wchłonięcie opozycji przez nasz system a jej uczestników w jego kształtowaniu.”

Tajny raport Zespołu Prognoz KC PZPR – „ W tym materiale, który ma charakter tajny, otwarcie możemy powiedzieć, iż warunki wstępne stawiamy my, a nie strona przeciwna. Powinniśmy sobie również powiedzieć, że w gruncie rzeczy nie chcemy okrągłego stołu. Musi on bowiem, w takiej czy innej formie doprowadzić do legalizacji Solidarności. A tego obawiamy się jak zarazy. Nasze stanowisko nastawione jest faktycznie na storpedowanie okrągłego stołu. Chłodny realizm jednak mówi, że zjawisko, które jest, musi być uznane, stanowisko Wałęsy obecnie formułuje możliwość kompromisu. Z ryzykiem należy oczywiście się liczyć, ale partia, której większość się chwieje, nie ma innej drogi, jak pójść na to ryzyko.”

6 lutego – W Pałacu Namiestnikowskim rozpoczynają się obrady okrągłego stołu.

 

Krzysztof Dobrecki ( na podstawie dokumentów zebranych przez Ośrodek Karta)